Linux Disk Doluluğu Analizi ve DU Komutu Rehberi

Disk Doluluğu Analizi Nedir ve Neden Önemlidir?

Disk doluluğu analizi, sunucularda veya kişisel bilgisayarlarda depolama alanının nasıl kullanıldığını belirleme sürecidir. Linux tabanlı sistemlerde en yaygın kullanılan araç du (disk usage) komutudur. Bu komut, hangi dizinlerin ve dosyaların ne kadar yer kapladığını gösterir ve sistem yöneticileri için kritik bir araçtır.

Araştırmalara göre, kurumsal sunucularda ortalama %23 gereksiz veya eski dosyalardan oluşmaktadır. Bu durum, hem maliyetleri artırır hem de performans sorunlarına yol açar. Düzenli disk analizi yapmak, depolama maliyetlerini %30a varan oranlarda azaltabilir.

DU Komutu ve Temel Kullanımı

Linux sistemlerde disk kullanımını analiz etmek için kullanılan en temel komut du komutudur. Bu komut, dizinlerin ve dosyaların kapladığı alanı hesaplar ve görüntüler.

DU -SH Komutu Detaylı Açıklaması

du -sh komutu, belirtilen dizinin toplam disk kullanımını insan tarafından okunabilir formatta gösterir:

• -s: Özet (summary) modunda çalışır, alt dizinleri ayrı ayrı göstermez
• -h: İnsan tarafından okunabilir format (KB, MB, GB)

du -sh /dizin/yolu

Örneğin, du -sh /var komutu /var dizininin toplam kapladığı alanı MB veya GB cinsinden gösterir.

En Çok Kullanılan DU Komutları

Komut	Açıklama
du -sh *	Mevcut dizindeki tüm öğelerin boyutlarını gösterir
du -sh --max-depth=1	Bir seviye derinliğe kadar gösterir
du -sh --time	Son değiştirilme tarihini gösterir
du -sh --exclude="*.log"	Belirli dosya tiplerini hariç tutar

Hangi Dosyaların En Çok Yer Kapladığını Bulma

Disk doluluğu analizinde en kritik adım, en fazla alan kullanan dosyaları ve dizinleri tespit etmektir. Aşağıdaki yöntemler bu süreci kolaylaştırır:

En Büyük Dizini Bulma

Belirli bir dizinde en fazla alan kullanan alt dizinleri bulmak için:

du -sh /var/* | sort -rh | head -n 10

Bu komut, /var dizini altındaki en büyük 10 dizini boyutlarına göre sıralı olarak gösterir. sort -rh parametresi, ters sıralama yaparak en büyük dosyaları en üste yerleştirir.

Belirli Dosya Tiplerini Analiz Etme

Belirli uzantılara sahip dosyaların toplam kapladığı alanı bulmak için:

find /dizin -type f -name "*.log" -exec du -sh {} + | sort -rh

Bu komut, .log uzantılı tüm dosyaları bulur ve boyutlarına göre sıralar. Özellikle log dosyaları sunucularda genellikle en fazla alan kaplayan dosya türlerindendir.

Log dosyalarının yönetimi hakkında daha detaylı bilgi için WordPress hosting karşılaştırması rehberimize göz atabilirsiniz.

Büyük Dosyaları Hızlıca Tespit Etme

Belirli bir eşik değerinin üzerindeki dosyaları bulmak için:

find / -type f -size +100M -exec ls -lh {} \;

Bu komut, 100MB'dan büyük tüm dosyaları listeler. Sunucularda genellikle yedekler, log dosyaları ve medya dosyaları bu kategoriye girer.

Disk Doluluğu Analizi için Pratik Komutlar

Disk Kullanımını Grafiksel Görüntüleme

Disk kullanımını daha görsel bir şekilde analiz etmek için ncdu aracı kullanılabilir:

apt-get install ncdu
ncdu /

ncdu, interaktif bir arayüz sunarak dizinler arasında gezinmeyi ve büyük dosyaları tespit etmeyi kolaylaştırır.

Belirli Dizinleri İnceleme

Sunucularda en sık kontrol edilmesi gereken dizinler:

1. /var/log: Sistem ve uygulama logları
2. /tmp: Geçici dosyalar
3. /home: Kullanıcı dosyaları
4. /var/www: Web siteleri içerikleri

Bu dizinlerin düzenli olarak analiz edilmesi, beklenmedik disk doluluğu sorunlarını önlemeye yardımcı olur. Web sitesi barındırma hakkında daha fazla bilgi için Edge Computing rehberimizi inceleyebilirsiniz.

Disk Doluluğunu Azaltmak İçin İpuçları

Log Dosyalarını Temizleme

Log dosyaları zamanla çok büyük boyutlara ulaşabilir. Bunları temizlemek için:

truncate -s 0 /var/log/dosya.log
# veya
rm /var/log/eski_dosya.log

Özellikle büyük e-ticaret sitelerinde, log dosyalarının yönetimi kritik önem taşır. Araştırmalara göre, 1 saniyelik gecikme e-ticaret sitelerinde %7 oranında ciro kaybına yol açabilir.

Eski Yedekleri Silme

Otomatik yedekleme sistemleri zamanla çok sayıda yedek biriktirebilir. Eski yedekleri otomatik olarak silmek için cron job oluşturulabilir:

find /backup -type f -mtime +30 -delete

Bu komut, 30 günden eski yedek dosyalarını otomatik olarak siler.

Geçici Dosyaları Temizleme

/tmp dizini düzenli olarak temizlenmelidir:

find /tmp -type f -atime +7 -delete

Docker ve container teknolojileri hakkında daha fazla bilgi için Docker Swarm vs Kubernetes karşılaştırması rehberimize göz atabilirsiniz.

DU Komutu ile Disk Analizi Örnekleri

Örnek 1: Root Dizin Analizi

du -sh /*
du -sh /*/

Bu komutlar, root dizinindeki tüm öğelerin ve alt dizinlerin kapladığı toplam alanı gösterir.

Örnek 2: Belirli Kullanıcının Dizinlerini Analiz Etme

du -sh /home/*/

Her kullanıcının ev dizininin kapladığı alanı gösterir.

Örnek 3: Web Sunucusu Analizi

du -sh /var/www/*
du -sh /var/www/vhosts/*/logs

Web sitelerinin disk kullanımını analiz eder. Sanal sunucu barındırma hakkında daha fazla bilgi için RAID seviyeleri karşılaştırması rehberimizi inceleyebilirsiniz.

Otomatik Disk İzleme ve Uyarı Sistemleri

Disk doluluğunu proaktif olarak izlemek önemlidir. Aşağıdaki yöntemler kullanılabilir:

Disk Kullanım Scripti

#!/bin/bash
THRESHOLD=90
USAGE=$(df -h / | awk 'NR==2 {print $5}' | sed 's/%//')
if [ $USAGE -gt $THRESHOLD ]; then
    echo "Disk kullanımı %$USAGE seviyesinde. Dikkat!"
fi


Bu script, disk kullanımı %90'ı aştığında uyarı verir. Düzenli izleme, beklenmedik kesintileri önlemeye yardımcı olur.

Zabbix ve Nagios ile İzleme

Kurumsal ortamlarda Zabbix, Nagios gibi izleme araçları kullanılarak disk doluluk eşik değerleri belirlenebilir ve otomatik uyarılar oluşturulabilir. Yapay zeka destekli sunucu yönetimi hakkında daha fazla bilgi için AI destekli sunucu yönetimi rehberimizi inceleyebilirsiniz.

Sonuç ve Öneriler

Disk doluluğu analizi, sistem yönetiminin kritik bir parçasıdır. du -sh komutu ve diğer disk analiz araçları, depolama alanının verimli kullanılmasını sağlar. Düzenli analiz ve temizlik:


Sunucu performansını artırır
Depolama maliyetlerini düşürür
Olası kesintileri önler
Veri güvenliğini artırır


Aylık olarak disk doluluğu analizi yapılması önerilir. Özellikle yoğun trafik alan web sitelerinde ve veritabanı sunucularında bu analiz daha sık yapılmalıdır. SSL güvenliği ve performans optimizasyonu için SSL Labs test rehberimize göz atabilirsiniz.